My Home, No Home

Słowniki definiują „dom” (ang. home, hiszp. hogar) jako „budynek lub miejsce zamieszkania”, ale również jako „rodzinę, grupę spokrewnionych osób mieszkających razem”. Pierwsza definicja odnosi się do infrastruktury fizycznej, druga – do ludzi, którzy w niej żyją. To odwołania do formy i treści – do budowli i jej zawartości. W szerszym, metaforycznym sensie „dom” to idea wiążąca się ze światem emocji. Wspólnota, bezpieczeństwo, azyl, wiara, schronienie, miłość i zaufanie między osobami, które mieszkają pod jednym dachem – to pojęcia bezpośrednio kojarzące się z domem.

Dla hiszpańskiej tancerki Nazareth Panadero oraz niemieckiego artysty Michaela Streckera Tanztheater Wuppertal był nie tylko siedzibą zespołu, budynkiem, w którym razem pracowali, ale prawdziwym ogniskiem domowym, nad którym czuwała Pina Bausch i którego atmosferę przenikały jej talent i wrażliwość. Pina przez wiele lat kierowała życiem zespołu, które odbywało się w tańcu. Kiedy w 2009 roku zmarła, a nieubłagany czas wymusił zmiany, Panadero i Strecker, czyli maleńka część legendarnej grupy, pozostali razem.

W 2022 roku, zrealizowali wspólnie dyptyk „Vive y deja vivir” („Żyj i pozwól żyć”), w którym opowiadali o emocjach związanych z dawnym życiem. Tym razem powracają na scenę z zamiarem odtworzenia ducha utraconego domu i utrzymania go przy życiu.
„Pina Bausch połączyła nas w pracy. Przeszłość jest naszym domem, ale już w nim nie mieszkamy” – mówią.

W czasach, gdy oboje pracowali z Piną Bausch w Wuppertalu, wpadli na wspólny pomysł i przedstawili go słynnej choreografce. Pina obejrzała propozycję i zapytała: „Tak…, a co dalej?”. „My Home, No Home” jest próbą odpowiedzi po latach.

Dzięki Bausch nauczyli się strukturyzować działania teatralne w oparciu o pytania i nadal jest to ich metoda kreacji. Tworząc spektakl, zadawali sobie pytania o to, co w czasach wspólnego życia w Wuppertalu działo się w ich wnętrzach i wokół nich. Myśleli o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. O marzeniach, lękach, dzieciństwie, dojrzałości. O drobnych sprawach, które ostatecznie okazały się wielkie. Ale przede wszystkim o domu i o tym, co znaczył i nadal znaczy w ich życiu. Odpowiedzi przełożyli na gesty, ruchy, słowa, teksty, muzykę i historie. Z tych elementów, niektórych tak ulotnych, jak sam taniec, zbudowali dom: „My Home, No Home”.

[Omar Khan, tłum. Katarzyna Kacprzak]

Nazareth Panadero (Madryt, 1955) jest jedną z najwybitniejszych artystek tańca współczesnego i kluczową postacią Tanztheater Wuppertal Piny Bausch, czyli zespołu, do którego dołączyła w 1979 roku i w którym rozwijała swoją karierę przez ponad cztery dekady. Wykształcona w zakresie tańca klasycznego w Madrycie i Saragossie, rozpoczęła karierę zawodową we Francji, a następnie zdobyła międzynarodową renomę w Niemczech. Znana z wyjątkowej prezencji scenicznej i niepowtarzalnego poczucia humoru, porównywana jest do Bustera Keatona ze względu na ekspresyjny i precyzyjny styl pracy.
Do najbardziej reprezentatywnych należą jej role w spektaklach „Café Müller”, „Palermo Palermo”, „Nur Du”, „Vollmond” oraz „Sweet Mambo”. Występowała również w znanych produkcjach filmowych, takich jak „Porozmawiaj z nią” Pedro Almodóvara czy film dokumentalny „Pina” Wima Wendersa. W 2025 zagrała w „Antygonie” Alaina Oyena. Panadero zdobyła wiele nagród, m.in. Nagrodę Andorry, hiszpańską Narodową Nagrodę Tańca oraz Złoty Medal za Zasługi w dziedzinie Sztuk Pięknych, które potwierdzają jej pozycję na międzynarodowej scenie kulturalnej.

Michael Strecker (Hanower, 1966) jest wybitnym niemieckim tancerzem i choreografem, znanym z długoletniej współpracy z Tanztheater Wuppertal Piny Bausch, do którego dołączył w 1997 roku. Edukację w dziedzinie tańca rozpoczął późno, w wieku 17 lat, a pierwsze profesjonalne doświadczenia zdobywał w Städtische Bühnen Osnabrück. Następnie przez siedem lat był członkiem Dansgroep Krisztina de Châtel w Amsterdamie, gdzie ugruntował swój styl, który wyróżnia się fizyczną precyzją i sceniczną wszechstronnością. W Tanztheater Wuppertal Strecker grał w bardzo wielu spektaklach Piny Bausch, a potem w kolejnych spektaklach dyrektorów artystycznych teatru. Występował w produkcjach filmowych takich, jak „Pina” Wima Wendersa oraz „Porozmawiaj z nią” Pedro Almodóvara. Strecker rozwija owocną współpracę artystyczną z Nazareth Panadero. Wspólnie zrrealizowali m. in. spektakl „Ohlalá” (2012) oraz kilka choreografiii dla programu UNDERGROUND w Tanztheater Wuppertal, w tym „Clandestine” (2013), „Paar mit Hund” (2016) i „Two Die For (kein Krimi)” (2019). W 2022 roku zaprezentowali „Vive y deja vivir [Żyj i pozwól żyć]”, koprodukcję łączącą spektakle „Two Die For” i „Mañana temprano”.

Janusz Subicz jest absolwentem Szkoły Baletowej w Warszawie. Na początku kariery był związany z Teatrem Wielkim w Warszawie. Następnie współpracował z zespołami L’Opéra de Marseille, Ballet Théâtre Contemporain d’Angers, Nurkil Dance Company i Felix Blaska Dance Company. W latach 1979–1994 był związany z Tanztheater Wuppertal Piny Bausch. Brał udział w spektaklach uznawanych za emblematyczne przykłady estetyki teatru tańca, takich jak: „Bandoneon”, „Palermo, Palermo”, „Walzer” czy „Goździki”. Od 1994 roku pracuje niezależnie jako pedagog, prowadząc warsztaty i współpracując z teatrami na całym świecie. Jest założycielem Centrum Pracy Twórczej w Jagniątkowie (Polska).

Lutz Deppe jest reżyserem światła. Przez ponad osiem lat pracował jako fotograf, publikując dla różnych wytwórni muzycznych, takich jak Torofon, Wergo, Weltwunderrecords, a także dla wydawnictw DuMont, Prestel, Edition Cantz, oraz prezentując swoje prace na wystawach w Berlinie, Kolonii i Hanowerze. W latach 1989–1992 był fotografem-rezydentem w „Haus der Kulturen der Welt” w Berlinie. Od 1995 poświęcił się wyłącznie pracy ze światłem. Wspólnie z Susanne Linke opracował koncepcję oświetlenia do filmu tanecznego „Märkische Landschaften”. Następnie asystował Jeanowi Kalmanowi przy produkcji „Lenz” Wolfganga Rihma w Opéra de Lyon. Od tego czasu współpracował z licznymi choreografami, reżyserami i kompozytorami, m.in. z Susanne Linke, Ingun Bjørnsgaard, LaborGras, Robertem Wilsonem, Yoshim Oidą, Sarą Ostertag, oraz z różnymi teatrami operowymi, takimi jak English National Opera, Opéra de Lyon, Komische Oper Berlin, Opera w Oslo, New National Theatre Tokyo, Tokyo Metropolitan Theater i innymi. Za reżyserię świateł do produkcji „Die Zofen” w reżyserii Yoshiego Oidy otrzymał w Londynie nagrodę „Time Out Award for the Best Outstanding Production of the Year 2003”. Lutz Deppe prowadzi warsztaty w kraju i za granicą. Od 2003 roku wykłada m.in. na Hochschule für Gestaltung und Kunst w Zurychu, na Universität der Künste w Berlinie oraz w Norwegian Theatre Academy we Fredrikstad. W 2017 roku w wydawnictwie teatralnym „Theaterverlag“ opublikowano artykuł Iris Abel pt. „Visuelle gewohnheiten beeinflussen“